Η Κύπρος στην Κοινωνία της Γνώσης

Παρέμβαση της κ. Σεμελίδου σε Επιστημονικό Σεμινάριο του  Κυπριακού Ιδρύματος  Μελετών και Ερευνών.

Αναλυτικά Προγράμματα: Το δύσκολο διακύβευμα  και τα ανοιχτά ερωτήματα

Είναι προφανές ότι το θέμα της ημερίδας είναι αρκετά απαιτητικό,  για να μπορεί να σχολιάσει με σχετική πληρότητα και σαφήνεια  τους τρόπους,  με τους οποίους συνδέονται, κάτω από την ομπρέλα της «Κοινωνίας της Γνώσης»(ΚΓ), η εκπαιδευτική έρευνα, η ποιότητα στην εκπαίδευση και τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα. Όλοι οι όροι είναι επίμαχοι, πολύ περισσότερο οι ιδεολογικές τους αναφορές. Δεν είναι καθόλου  εύκολο να συμφωνήσουμε στο ερώτημα: ποια είναι τα ζητούμενα, μια και δεν ξέρω, αν μπορούμε να συμφωνήσουμε στο ερώτημα: τι είναι αυτό που διακυβεύεται με τις μεταξύ τους σχέσεις.

Το όλο ζήτημα γίνεται αρκετά σύνθετο, αν σκεφτούμε ότι οι πολιτικές προώθησης των αρχών που απορρέουν από το ιδεολογικό όχημα  της Κοινωνίας  της Γνώσης, διαμορφώνονται στο πλαίσιο των εξελίξεων που σημειώνονται στις χώρες της ΕΕ. Η Κύπρος, ως νέο ενεργό  μέλος αυτής Ένωσης, δεν μπορεί, βέβαια, να απέχει ούτε να παρακολουθεί παθητικά αυτές τις εξελίξεις. Καλούμαστε, και στην εκπαίδευση που μας ενδιαφέρει εδώ, σε δραστικό επαναπροσδιορισμό και ιεράρχηση των προτεραιοτήτων μας για ουσιαστικές εκπαιδευτικές αλλαγές. Και, βέβαια, δεν εννοούμε τόσο την άκριτη εισαγωγή εκπαιδευτικών δανείων και προτύπων από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όσο τη διαμόρφωση πολιτικών που θα φέρουν ουσιαστική αλλαγή στη δομή, το περιεχόμενο και την κουλτούρα της εκπαίδευσης. Είναι αυτά που θεωρούμε ως σημαντικούς δείκτες ποιότητας. Με λίγα λόγια, χρειάζεται να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί, ώστε να μη μπούμε σε μια τροχιά μηχανιστικής προσκόλλησης στο εκπαιδευτικό άρμα της ΕΕ. Αυτό το λέω, γιατί τα τελευταία χρόνια, στο όνομα της αλλαγής των ΑΠ, μας υποσχέθηκαν «επαναστατικές αλλαγές» και  τη «Φινλανδία της Μεσογείου». Δημιούργησαν πολλές έωλες προσδοκίες στην εκπαιδευτική κοινότητα! Οπότε, το αμείλικτο ερώτημα είναι  πώς θα διαχειριστούμε τη μεγάλη απόσταση που υπάρχει ανάμεσα στις διακηρύξεις και στην πραγματικότητα; Πώς θα συνέλθουμε από την αποκάρδιωση που μας έχει προκαλέσει η σύγχυση, η ασάφεια, η έλλειψη σχεδίου, τα κενά, οι ανακολουθίες και η προχειρότητα; Γνωρίζουμε ότι η σχετική έρευνα και βιβλιογραφία παρουσιάζουν τους εκπαιδευτικούς συντηρητικούς μπροστά στις αλλαγές. Σε αυτού του είδους τις έρευνες θα προτείναμε, ώστε οι ερευνητές να μας απαντήσουν στο ερώτημα: Ποια, άραγε, είναι τα χαρακτηριστικά των αλλαγών στα οποία αντιστέκονται οι εκπαιδευτικοί; Μήπως, πολιτικά και θεωρητικά, οι εκπαιδευτικοί νομιμοποιούμαστε να απέχουμε ή να αντιστεκόμαστε σε αλλαγές που δεν είναι συγκροτημένες, επιστημονικά έγκυρες  και δε φέρνουν ουσιαστική αλλαγή και το μόνο που κάνουν είναι να εκθέτουν εκπαιδευτικούς και μαθητές σε μια διαδικασία εντατικοποίησης, χωρίς ουσιαστικό  νόημα στη σχολική τους εργασία; Μια και τα τελευταία χρόνια, προτείνονται, εισάγονται ή δοκιμάζονται νέα μέτρα, θα προτείναμε  έρευνες που να μας δείχνουν σε τι συνίσταται η ουσιαστική αλλαγή. Είναι πολύ εύκολο να κάνεις «ντόρο» γύρω από τις επιχειρούμενες αλλαγές. Το να επικαλείσαι το επιστημονικό κύρος των «ειδικών» είναι ικανή συνθήκη, για να θεωρούμε κάτι ως ουσιαστική αλλαγή;

Το πρόταγμα για ποιότητα στην εκπαίδευση και στην Κοινωνία  της Γνώσης, γιατί είναι απαραίτητο να συνδέεται συστηματικά με πρακτικές δυσφήμισης, κριτικής και καταγγελίας του σχολείου, των εκπαιδευτικών και των μαθητών; Από πότε το σχολείο δεν είναι «δημοκρατικό»; Αυτή η γλώσσα της απαξίωσης πώς συνδέεται με αρχές μιας προοδευτικής εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης;
Μια και το θέμα των ημερών είναι τα λεγόμενα ΑΠ, ας ολοκληρώσω την παρέμβασή μου με ορισμένες σημαντικές πτυχές του εγχειρήματος.Γνωρίζουμε ότι η διαδικασία διαμόρφωσης ενός ΑΠ είναι μια αρκετά περίπλοκη και σύνθετη διαδικασία  και γίνεται στόχος και πεδίο πολλαπλών αντιθέσεων και συγκρούσεων. Ένα ΑΠ έχει τρεις εκδοχές:

Η πρώτη εκδοχή είναι αυτό που προβλέπεται και προγραμματίζεται με τις σχετικές διακηρύξεις:
Είναι αυτό που έχει δοθεί ως τελικό προϊόν από το Γραφείο Αναλυτικών Προγραμμάτων. Τα ερωτήματα που εγείρονται είναι: Σε τι συνίσταται το νέο και το καινοτόμο; Εάν αυτό δεν υπάρχει, γιατί όλη αυτή η αναστάτωση; Εάν αυτό υπάρχει, γιατί δεν είναι ευδιάκριτο και σαφές; Είναι δυνατόν πρώτα να διαμορφώνεται το ΑΠ και ύστερα να τίθεται σε διαβούλευση το Ωρολόγιο Πρόγραμμα; Υπάρχουν σαφείς και ενιαίοι επιστημολογικοί, παιδαγωγικοί και διδακτικοί προσανατολισμοί από γνωστικό αντικείμενο σε γνωστικό αντικείμενο, από τάξη σε τάξη ή από βαθμίδα σε βαθμίδα; Εν τέλει, η μεγάλη υπόσχεση, για «συνεκτικό και περιεκτικό σώμα γνώσεων», πώς υπηρετείται; Είναι ευχολόγιο; Οι αναφορές στις ικανότητες για τον άνθρωπο του 21ου αιώνα πώς μεταφράζονται σε εκπαιδευτικό υλικό, σε πρόταση διδασκαλίας και αξιολόγησης; Τελικά, αυτές οι προτεινόμενες  θεμελιώδεις γνώσεις, ικανότητες, δεξιότητες, αξίες και στάσεις, γιατί να προβάλλονται ως κάτι το νέο; Ποια από αυτά δεν αποτυπώνεται στις διακηρύξεις του προηγούμενου ΑΠ; Τελικά, πώς είναι δυνατόν να ξεκινά η εφαρμογή ενός ΑΠ, χωρίς σαφή και πειστική πρόταση για έντυπο και ψηφιακό εκπαιδευτικό υλικό; Αυτό το εκπαιδευτικό υλικό πότε και με ποιες διαδικασίες θα παραχθεί; Μήπως, φαντάζει εύκολη η προσφυγή στο διαδίκτυο; Ο έλεγχος του διαδικτύου σε τίνων τα χέρια βρίσκεται; Η ατέρμονη πλοήγηση στο διαδίκτυο δεν εξαντλεί την απορροφητική ικανότητα εκπαιδευτικών και μαθητών;

Οι δύο άλλες εκδοχές ΑΠ είναι:
Το ΑΠ που προκύπτει με την υποδοχή στην πράξη, με τη μεσολάβηση μαθητών και εκπαιδευτικών και αυτό που τελικά καταχτιέται από τους ίδιους τους μαθητές.

Αυτό που έχει γίνει μέχρι σήμερα αφορά στην πρώτη εκδοχή, με τις προδιαγραφές αρχών και επιλογών που έχουν ανακοινωθεί. Οι δύο άλλες εκδοχές ΑΠ είναι αυτές που βάζουν τη σφραγίδα τους στην εκπαιδευτική διαδικασία. Ποτέ οι εκπαιδευτικοί δεν εφαρμόζουν απλώς τα αναλυτικά προγράμματα και τα διάφορα εκπαιδευτικά μέτρα. Τα υποδέχονται, προσπαθούν να τα κατανοήσουν, τα επεξεργάζονται, δίνουν τους ορισμούς τους, αναζητούν και διεκδικούν να βάζουν τη δημιουργική παιδαγωγική τους σφραγίδα.

Όταν, ωστόσο, τα ΑΠ που προτείνονται δεν είναι συγκροτημένα, ολοκληρωμένα, πειστικά και έγκυρα, ανοίγει ο χορός των αντιθέσεων και των αντιπαραθέσεων. Τα σχολεία δε λειτουργούν όπως λειτουργούν οι επιτροπές των ειδικών. Τα σχολεία είναι πεδία στα οποία δοκιμάζονται οι όποιες προτάσεις. Και η δοκιμασία αυτή, όταν  γίνεται στις πλάτες εκπαιδευτικών και μαθητών, με αυθαίρετες, επιλεκτικές και μη επεξεργασμένες προτάσεις, είναι καμιά φορά οδυνηρή, γιατί ανοίγει την πόρτα της αποκαρδίωσης και της αποτυχίας. Οπότε, η Κοινωνία της Γνώσης, η ποιότητα στην εκπαίδευση, τα νέα αναλυτικά προγράμματα, η επιμόρφωση κ.ά. είναι ευφημισμοί. Αν είναι έτσι, το σχολείο περιμένει την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση.

Ελένη Σεμελίδου
Αντιπρόεδρος ΟΕΛΜΕΚ

Πέμπτη, 09 Ιουνίου 2011 16:12

0 Σχόλια